Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng bậc nhất của con người cũng không nằm ngoài dòng chảy biến đổi ấy. Tiếng Việt, với lịch sử phát triển lâu dài và giàu bản sắc, đang bước vào một giai đoạn mới: giai đoạn của số hóa, của mạng xã hội, của giao tiếp nhanh và đa chiều. Điều này đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm “trước những thay đổi đó, chúng ta nên giữ gìn hay chấp nhận thay đổi tiếng Việt”?

Chúng ta không thể phủ nhận rằng môi trường số đã làm thay đổi rõ rệt cách con người sử dụng ngôn ngữ. Sự phổ biến của các nền tảng như Facebook, TikTok hay Zalo đã tạo ra một không gian giao tiếp mới, nơi tốc độ và sự tiện lợi được đặt lên hàng đầu. Trong không gian đó, tiếng Việt được rút gọn, biến tấu và sáng tạo theo nhiều cách khác nhau. Những từ viết tắt như “ko”, “mik”, “hok”, hay việc sử dụng xen kẽ tiếng Anh như “deadline”, “idol”, “trend” đã trở nên quen thuộc, đặc biệt trong giới trẻ. Trong các cuộc trò chuyện trên mạng xã hội như Facebook, TikTok hay Zalo, không khó để bắt gặp những câu viết tắt hoặc pha trộn ngôn ngữ. Chẳng hạn, thay vì viết đầy đủ “Không đi học hôm nay vì mệt”, nhiều bạn trẻ viết:
“Nay mik ko đi học, mệt quá!.Hay trong trao đổi về học tập: “Deadline mai rồi mà t chưa làm xong ”. Trong các bình luận hoặc trạng thái cá nhân, việc xen kẽ tiếng Anh cũng diễn ra phổ biến: “Hôm nay mood không tốt chút nào…”;  “Bạn ấy đúng là idol của mình luôn!”Hay là: “Trend này đang hot, phải thử ngay mới được!”….Ngôn ngữ không còn bị bó buộc trong những quy chuẩn chặt chẽ như trong văn bản hành chính hay văn học truyền thống, mà trở nên linh hoạt, gần gũi và mang đậm tính cá nhân.

Cần nhìn nhận một cách khách quan rằng sự thay đổi của ngôn ngữ là một quy luật tất yếu. Trong lịch sử, tiếng Việt đã từng trải qua nhiều lần biến chuyển quan trọng: từ chữ Hán, chữ Nôm đến chữ Quốc ngữ; từ văn phong cổ điển trang trọng đến ngôn ngữ hiện đại giản dị, đời thường. Mỗi giai đoạn đều ghi nhận những đổi mới để phù hợp với hoàn cảnh xã hội và nhu cầu giao tiếp của con người. Vì vậy, việc tiếng Việt thích nghi với môi trường số không phải là điều đáng lo ngại, mà trái lại, đó là biểu hiện của một ngôn ngữ đang sống, đang phát triển và đang hội nhập. Dẫu vậy, bên cạnh những mặt tích cực, thực trạng sử dụng tiếng Việt hiện nay cũng đặt ra không ít vấn đề đáng quan tâm. Không khó để bắt gặp tình trạng viết sai chính tả, dùng từ thiếu chuẩn xác, hoặc lạm dụng tiếng lóng và từ ngoại lai trong giao tiếp hằng ngày, đặc biệt là trong học sinh, sinh viên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt mà còn làm suy giảm sự trong sáng của tiếng Việt. Khi ngôn ngữ bị sử dụng một cách tùy tiện, thiếu ý thức, thì nguy cơ mai một những giá trị tinh tế, giàu đẹp vốn có là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Tiếng Việt không đơn thuần là công cụ giao tiếp, mà còn là linh hồn của văn hóa dân tộc, là nơi lưu giữ lịch sử, truyền thống và bản sắc của con người Việt Nam. Vì vậy, việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không phải là trách nhiệm của riêng ai, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, đặc biệt là những người làm công tác giáo dục và sinh viên các ngành liên quan đến ngôn ngữ.

Đối với giảng viên khoa Tiếng Việt, đây càng là một yêu cầu mang tính trách nhiệm nghề nghiệp. Mỗi giảng viên cần ý thức rõ vai trò của mình trong việc sử dụng và lan tỏa tiếng Việt một cách chuẩn mực, sáng tạo nhưng không lệch chuẩn. Việc sử dụng ngôn ngữ trên môi trường số cần có sự chọn lọc, phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, tránh xu hướng “dễ dãi hóa” tiếng Việt. Đồng thời, cần không ngừng rèn luyện kỹ năng viết, kỹ năng diễn đạt để góp phần giữ gìn và phát huy vẻ đẹp của tiếng mẹ đẻ.Bên cạnh đó, giảng viên cũng cần có những đổi mới trong phương pháp giảng dạy, gắn việc dạy học tiếng Việt với thực tiễn đời sống hiện đại. Việc tổ chức các hoạt động như hội thảo, cuộc thi viết, diễn đàn học thuật… sẽ tạo điều kiện để sinh viên vừa nâng cao năng lực ngôn ngữ, vừa hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ tiếng Việt trong bối cảnh mới.

Có thể thấy rằng câu hỏi “ Tiếng Việt thời số hóa – giữ gìn hay thay đổi?” thực chất không phải là một sự lựa chọn loại trừ, mà là một sự kết hợp hài hòa. Tiếng Việt cần được giữ gìn để không mất đi cội nguồn, nhưng cũng cần thay đổi để thích ứng với thời đại. Vấn đề quan trọng không nằm ở việc thay đổi hay không, mà ở cách chúng ta thay đổi như thế nào để vẫn bảo tồn được những giá trị cốt lõi của ngôn ngữ dân tộc.Trong thời đại số hóa, mỗi người sử dụng tiếng Việt đều có thể trở thành một “người giữ lửa”. Mỗi câu chữ được viết ra, mỗi lời nói được cất lên đều góp phần định hình diện mạo của tiếng Việt hôm nay và mai sau. Vì vậy, hãy sử dụng tiếng Việt một cách có ý thức, có trách nhiệm và đầy trân trọng. Giữ gìn tiếng Việt không có nghĩa là làm cho nó bất biến, mà là giúp nó phát triển đúng hướng, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Mai Ngọc Chừ (Chủ biên-2014). Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt -NXBGD
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018). Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn.
3. Dữ liệu khảo sát thực tế từ các nền tảng mạng xã hội: Facebook, TikTok, Zalo.